İstanbul'daki Rumelihisarı Hakkında Her Şey

Rumelihisarı yalnızca mimari değil, aynı zamanda tarihsel açıdan da büyük bir öneme sahip bir anıt. İstanbul’un Osmanlılar tarafından fethinde belirleyici bir rol oynadı. Boğazın en dar noktasına inşa edilen bu kale, kuşatma altındaki şehre erzak ve silah taşıyan gemilerin önünü kesmek amacıyla kullanıldı.

1452 yılında Konstantinopolis’e taarruz hazırlığı içindeki Sultan II. Mehmed Fatih, Boğazın en dar yerinde Avrupa kıyısına bir kale inşa etme emrini verdi. Boğazın Asya kıyısında ise daha önceden inşa edilmiş Anadolu Hisarı yer alıyordu.

İlginç bilgi! Osmanlılar, imparatorluğun Avrupa’daki tüm topraklarını “Rumeli” olarak adlandırdı; Avrupa kıyısına inşa edilen kalenin adı da buradan geliyor. “Hisar” ise Türkçede “kale” anlamına geliyor.

Rumelihisarı’nın yeri tesadüfen seçilmedi. İki kale arasına bir zincir gerilerek Osmanlılar düşman gemilerinin Boğaz’dan geçişini kapattı ve Konstantinopolis’e denizden ulaşımı engelledi. Bu aynı zamanda deniz yoluyla gelecek ani saldırılara karşı da bir savunma hattı oluşturuyordu.

Kalenin bu konumunun seçilmesinin bir diğer avantajı, Boğaz’ın bu kesimindeki güçlü akıntıydı. Düşman gemisi Osmanlıların kurduğu engelleri aşmayı başarsa bile akıntı onu kıyıya yaklaştıracak ve top atışlarıyla kolayca vurulabilecekti.

Kalenin inşaatı, sultanın en yakın üç adamına emanet edildi; ana kuleler daha sonra bu isimlere atfen adlandırıldı:

• Zaganos Paşa, Sultan Fatih’i yetiştirmiş ve onu Konstantinopolis’i fethetmeye ilham vermişti.
• Halil Paşa, Sadrazam’dı. Ancak kaderi trajik bir şekilde son buldu. Konstantinopolis’in fethinin ardından idam edildi. Sultanı, şehrin uzun soluklu kuşatmasını kaldırıp Bizanslılarla barış yapmaya teşvik ettiği gerekçesiyle halkına ihanet etmekle suçlandı.
• Saruca Paşa, cesur bir savaşçı olarak tanınıyordu. Konstantinopolis’in fethinde de kendini ispat etti.

Mehmed Fatih, kalenin Boğaz’a bitişik bölümünün inşaatını bizzat denetledi.

Kale olabildiğince hızlı inşa edilmeliydi. Süreyi aşmanın cezası ölümdü. Bu nedenle çalışmalar planlanan süreden bile önce tamamlandı; yalnızca 4 ay 16 günde.

Kale, 300 usta, 700’den fazla işçi ve taş ile ahşabı tekneyle inşaat alanına taşıyan 200 kayıkçı tarafından inşa edildi.

Konstantinopolis’in düşüşünün ardından kale askeri önemini yitirdi ve gümrük kontrol noktası olarak kullanılmaya başlandı.

1509 depreminin ardından yeniden inşa edilen Rumelihisarı, bir süre için hapishane olarak da hizmet verdi. 1746’daki yangında ahşap yapılar büyük hasar gördü. 19. yüzyılda kale tamamen terk edildi ve çökmeye yüz tuttu.

1953 yılında eski kalenin restorasyonuna başlandı. 1960’ta Hisar Kalesi Müzesi’ne dahil edildi. Müze aynı zamanda Yedikule ve Anadolu Hisarı’nı da kapsıyor. Rumelihisarı’nın içinde bir topçu müzesi bulunuyor. Yazın konserlere ve tiyatro gösterilerine ev sahipliği yapan bir amfitiyatro de inşa edildi.

Rumelihisarı Bugün

Günümüzde Rumelihisarı, 30 bin metrekare alana yayılan turistik bir mekân. Üç ana kuleden oluşuyor:

• Saruca Paşa Kulesi ana kuledir. 9 kattan oluşan bu kule deniz seviyesinden 33 metre yüksekliğe ulaşıyor. Çapı 23,3 metre, duvar kalınlığı ise 7 metre.
• Zaganos Paşa Kulesi en yüksek kuledir. Deniz seviyesinden 57 metre yükseklikte, çapı 26,7 metre ve duvar kalınlığı 5,7 metre.
• Halil Paşa Kulesi daha küçük bir kuledir. Çapı 23,3 metre, yüksekliği 22 metre ve duvar kalınlığı 6,5 metre.

Bunların yanı sıra kale 13 küçük kule daha içeriyor. Tüm yapılar kale duvarlarıyla birbirine bağlı. Duvarlar oldukça geniş; askerler bu koridorlarda rahatça hareket edebiliyordu.

Not: Selfie çekmek isteyen bir turistin düşmesinin ardından ziyaretçilerin kale duvarlarına ve kulelerin üst katlarına çıkması yasaklandı.

Kalenin içine bir kapıdan giriliyordu. En güneydeki kulede ayrıca askerlere silah ve erzak getirilen gizli bir giriş de bulunuyordu.

İçeride yeniçeri kışlası ve bir cami yer alıyordu; bunlardan yalnızca harabe kalıntılar kaldı. Yapı, bir depremde neredeyse tamamen yıkıldı; yalnızca minare ayakta kaldı. Yıkılan caminin yerine 2014 yılında yenisi inşa edildi. Eski caminin harabeleri altında ise kaledeki askerlere içme suyu sağlayan bir sarnıç keşfedildi.

Rumelihisarı’nda şu an bir topçu müzesi bulunuyor. Burası tesadüfen seçilmedi; Konstantinopolis’in fethinde barut ve topçuluk ilk kez bu kadar yoğun kullanıldı ve Osmanlıların şehri almasında belirleyici bir rol oynadı. Müzede çeşitli top parçaları, gülleler ve Boğaz’ı kapatmak için Rumelihisarı ile Anadolu Hisarı arasına gerilen zincirin bir parçası sergileniyor.

Not! Bazı eserler kale duvarının dış cephesinde yer alıyor.

Ziyaretçilerin rahatlığı için kalenin içi düzenlendi. İçeride yollar döşendi, çeşme yapıldı, dinlenme bankları yerleştirildi ve tuvaletler açıldı.

Kalede Ne Görülür ve Ne Yapılır?

Rumelihisarı, şehir merkezinden ve İstanbul’un başlıca turistik mekânlarından uzak olduğu için turistlerin gözünden kaçabiliyor. Oysa oldukça ilginç bir turizm noktası. Burada şunları yapabilirsiniz:

• Antik kaleyi görmek ve nasıl inşa edildiğini öğrenmek;
• Müzedeki top parçalarını incelemek;
• Yaz amfitiyatrosunda bir tiyatro ya da müzik gösterisi izlemek;
• Kalenin kurulu olduğu tepenin zirvesinden Boğaz ve İstanbul’un Asya yakasının manzarasını seyretmek;
• Ağaçların gölgesinde ya da çeşme başında dinlenmek ve kaldırım taşı döşeli yollarda yürüyüş yapmak.
• Rumelihisarı gezisi, yakınında bulunan Emirgân Parkı ziyaretiyle birleştirilebilir.

Rumelihisarı’na Nasıl Gidilir?

Rumelihisarı, Sarıyer ilçesinde, Boğaz kıyısında, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nün yakınında yer alıyor. En popüler turistik güzergahlardan uzakta olsa da ulaşmak zor değil:

• Sultanahmet Meydanı’ndan T1 tramvayıyla son durak Kabataş’a inin, oradan otobüs durağına yürüyerek 25E, 22 veya 22E numaralı otobüslere binin. Bu otobüsler sizi kalenin hemen yanı başındaki Rumelihisarı durağına bırakıyor.
• Taksim Meydanı’ndan 40, 40T veya 42T numaralı otobüsler de kaleye gidiyor.
• Taksim, İstiklal, Beyoğlu ve Aksaray’dan yeşil metro hattıyla Levent İstasyonu’na inin, ardından M6 hattına geçerek Boğaziçi Üniversitesi durağında inin. Oradan kaleye yürüyerek ulaşabilirsiniz.