Konstantinopolis Öncesi İstanbul: Şehir MS 330'dan Önce Nasıldı?

İstanbul’u şu sıralar gezmeyi düşünüyor olun ya da olmayın, şehrin geçmişini öğrenmek başlı başına keyifli bir uğraş. Tarihe meraklıysanız İstanbul size bolca malzeme verir, çünkü bu topraklar binlerce yıldır önemli bir noktada. Bu önemin getirdiği sorulardan biri de şu: Konstantinopolis öncesi İstanbul nasıl bir yerdi?

Bugün İstanbul’un üzerinde kurulu olduğu alan, tarih boyunca büyük değer taşıdı. Bunun nedeni belli: stratejik konumu. Şehir hem Avrupa ile Asya arasındaki ticareti kontrol edebilecek bir yerde duruyor, hem de yarımada yapısı sayesinde savunması güçlü. Bu yüzden Bizans ve Osmanlı gibi pek çok güç için vazgeçilmez bir başkent oldu.

İstanbul, Osmanlıların eline geçmeden önce Bizanslılardaydı ve adı Konstantinopolis’ti. Ama Bizanslılardan da, Konstantinopolis adından da önce bu topraklarda insanlar yaşıyordu. Peki o dönem neye benziyordu? Şehri kimler elinde tutuyordu? Aşağıda adım adım gidelim.

• Konstantinopolis Öncesi İstanbul’a Genel Bakış
• Doğu Roma İmparatorluğu Döneminde İstanbul: Konstantinopolis
• Konstantinopolis Sonrası İstanbul: Kostantiniyye
• Konstantinopolis Öncesi İstanbul Nasıldı?
• Konstantinopolis Öncesinde İstanbul Hangi Medeniyetin Elindeydi?
• Konstantinopolis Ne Zaman İstanbul Oldu?
• Bugün İstanbul
• Son Sözler

Konstantinopolis Öncesi İstanbul’a Genel Bakış

Önce hızlı bir özet. İstanbul hem Doğu Romalılar hem de Osmanlılar için kilit bir şehirdi. Doğu Roma döneminde adı Konstantinopolis’ti; sonraki Osmanlı döneminde ise aynı adın bir başka biçimi olan Kostantiniyye olarak anıldı.

Doğu Roma döneminden de önce şehrin adı Byzantion’du. Byzantion, Yunanlıların kurduğu bir koloniydi ve zamanla Roma İmparatorluğu’nun parçası oldu. Tarihte yeterince geriye gidersek bu alanda Lygos adıyla bilinen bir Trak yerleşimi karşımıza çıkar. Yani şehrin katmanları sırasıyla şöyle: Lygos, Byzantion, Konstantinopolis, Kostantiniyye ve nihayet İstanbul.

Doğu Roma İmparatorluğu Döneminde İstanbul: Konstantinopolis

Konstantinopolis öncesine geçmeden önce, şehrin bu adı taşıdığı Doğu Roma dönemine kısaca değinelim.

İnsanlar yerleşik hayata geçip şehirler kurmaya başladıkça farklı topluluklar dünyanın dört bir yanında medeniyetler oluşturdu. Bugünkü İstanbul’un bulunduğu çevrede ilk yerleşimleri Trakların, ardından Yunanlıların kurduğu düşünülüyor. MÖ 7. yüzyılda Byzantion bir Yunan kolonisi olarak ortaya çıktı. Yüzyıllarca Yunanlıların elinde kalan şehir, sonrasında Roma hâkimiyetine girdi; bu dönemde Romalılar pagan inançlarını sürdürüyordu.

Roma hâkimiyetinin ardından şehir bir kuşatmada ağır hasar gördü ve MS 3. yüzyılda yeniden inşa edilmeye başlandı. 306 yılında imparator olan Büyük Konstantin, 312’de Hristiyanlığı benimsedi. Yeni inancıyla birlikte imparatorluğun başkentini de taşımak istedi ve gözüne Byzantion’u kestirdi. Şehri yeniden adlandırarak Konstantinopolis, bir diğer adıyla Nova Roma yaptı.

4. yüzyılın sonlarında Roma İmparatorluğu, Batı Roma ve Bizans İmparatorluğu olarak da bilinen Doğu Roma olmak üzere ikiye ayrıldı. Doğu Roma’nın başkenti Konstantinopolis, ticaretin merkezinde son derece zengin ve önemli bir şehre dönüştü. Kısa bir süre Latin İmparatorluğu’nun eline geçse de Bizans, şehri Osmanlı fethine kadar elinde tuttu.

Ayrıca okuyun: İstanbul Neden Konstantinopolis Değil? Tek Bir Basit Neden

Konstantinopolis Sonrası İstanbul: Kostantiniyye

Konstantinopolis öncesine birazdan geleceğiz. Ama önce tarihin bir diğer büyük dönemine, Osmanlı dönemine kısaca bakalım.

Bu dönemde şehir Kostantiniyye adıyla anılıyordu. Bizans döneminde olduğu gibi Kostantiniyye de zengin bir şehir ve önemli bir ticaret merkezi olma özelliğini korudu. 1453 ile 1922 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti olarak hizmet verdi.

Konstantinopolis Öncesi İstanbul Nasıldı?

İstanbul’un Konstantinopolis’ten önceki adı Byzantion’du; rivayete göre MÖ 660 dolaylarında Yunanlılar tarafından kuruldu. Ondan da önce bu alanda Lygos adlı bir yerleşimin var olduğu düşünülüyor. Lygos bir Trak yerleşimiydi; sonrasında bölgeye yerleşen Yunanlılar Byzantion’u kurdu.

Byzantion kısa bir süre Perslerin eline geçti, ama Yunanlılar şehri geri aldı. Delos Birliği ve İkinci Atina Birliği’ne üye olduktan sonra MÖ 4. yüzyıl ortalarında bağımsız bir şehre dönüştü. Yüzyıllar süren bu bağımsızlığın ardından şehir Romalıların hâkimiyetine girdi.

Konstantinopolis Öncesinde İstanbul Hangi Medeniyetin Elindeydi?

Konstantinopolis öncesinde şehir Byzantion adını taşıyordu. Peki kimin elindeydi? Konstantinopolis olmadan hemen önce Roma İmparatorluğu’nun bir parçasıydı. Ondan önce ise bir dönem iki büyük Yunan birliğine de katılmış bağımsız bir Yunan şehriydi. Daha da geriye gidersek bölgede Lygos adlı Trak yerleşimine ulaşıyoruz. Yani sıralama kısaca şöyle: Trak Lygos, bağımsız Yunan Byzantion’u, sonra Roma.

Konstantinopolis Ne Zaman İstanbul Oldu?

Şehrin Konstantinopolis adını taşıdığı dönemi gördük. Peki bu ad ne zaman İstanbul oldu?

Birinci Dünya Savaşı’na giden yıllarda Osmanlı İmparatorluğu giderek zayıflamış, hatta dönemin diline “Avrupa’nın hasta adamı” olarak geçmişti. Savaşta İttifak Devletleri’nin yanında yer alan Osmanlı, yenilen tarafta kaldı. Bunun ardından imparatorluk topraklarının paylaşılması Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlattı.

Savaşın ardından Türkiye Cumhuriyeti kuruldu ve başkent Ankara oldu. Yeni devleti Osmanlı geçmişinden ayırmanın bir parçası olarak Kostantiniyye ya da Konstantinopolis adları bir kenara bırakıldı; şehrin resmî adı İstanbul olarak kabul edildi. Böylece Konstantinopolis, cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte resmen İstanbul adını aldı.

Ayrıca okuyun: İstanbul’da Görülecek 10 Muhteşem Osmanlı Tarihi Yeri

Bugün İstanbul

Bu yazıda Konstantinopolis öncesi İstanbul’u, ayrıca şehrin Konstantinopolis ve Kostantiniyye dönemlerini ele aldık. Peki bugünkü İstanbul ne durumda?

İstanbul, 15 milyonu aşan nüfusuyla devasa bir şehir. Ekonomik açıdan Türkiye’nin en yüksek GSYİH’sine sahip ili; dolayısıyla ülke ekonomisinin kalbi. Her yıl milyonlarca turist şehri ziyaret ediyor.

İstanbul’u görmek için bolca neden var. Uzun tarihi sayesinde keşfedilecek çok sayıda tarihi yapı barındırıyor; deniz, plaj ve doğal alanlar arayanlar için de seçenekler eksik değil. Kısacası şehir hâlâ önemini koruyor ve dolu dolu bir seyahat isteyenler için sağlam bir adres.

Son Sözler

İstanbul’un tarihini öğrenmek başlı başına ilgi çekici. Bu tarihin en merak uyandıran başlıklarından biri de Konstantinopolis öncesi dönem. İstanbul, hem Bizanslılar hem de Osmanlılar için kilit bir şehirdi ve her iki dönemde de zengin, önemli bir konumdaydı.

Büyük Konstantin şehri başkent seçtikten sonra burası Konstantinopolis adıyla anılmaya başladı ve konumu sayesinde her zamankinden daha büyük bir öneme kavuştu. Ama o ad gelmeden önce şehir Byzantion’du: bir Yunan kolonisi. Romalılar tarafından alındıktan sonra imparatorluğun parçası oldu ve zamanla siyasi ağırlık doğuya kaydı.

Doğu Romalıların ardından Konstantinopolis Osmanlıların eline geçti ve Kostantiniyye oldu. Yüzyıllar süren Osmanlı hâkimiyetinin sonunda da şehir Türkiye Cumhuriyeti’nin bir parçası haline geldi. Lygos’tan İstanbul’a kadar uzanan bu zincir, şehrin neden bu kadar özel olduğunu epeyce anlatıyor.