İstanbul''da Sema Gösterisi: Nerede İzlenir?

İstanbul, pek çok insanın kafasında özel bir yer tutan bir şehir. İstanbul’da yaşayanlar kadar buraya gelenler de şehri çabuk benimsiyor. Kendine has bir enerjisi var ve İstanbul’da yapılacak o kadar çok şey var ki sıkılmaya vakit kalmıyor. Gece çıkmayı seviyorsanız iyi bar ve kulüpler var, hafif bir şeyler atıştırıp güzel bir kahve içmek istiyorsanız da seçebileceğiniz onlarca kafe. Ama şehri asıl ayrı bir yere koyan şey İstanbul’un kültürü. Sema gösterisi de bu kültürü ilk elden görmenin en etkileyici yollarından biri. Aşağıda gösterinin ne anlama geldiğini, semazenlerin ne yaptığını ve İstanbul’da nerede izlenebileceğini anlatıyorum.

Sema nedir, semazen kimdir?

Gösteriye gitmeden önce semanın aslında ne olduğunu merak ediyor olabilirsiniz. Kısaca sema, belirli bir tasavvuf geleneğine bağlı kişilerin uyguladığı bir meditasyon biçimidir. Bunu Sufi seması diye de duymuş olabilirsiniz. Geçmişi 13. yüzyıla kadar uzanır. İslam içindeki mistik bir yol olan tasavvuf, o dönemde Anadolu’da devletler kuran Türkler arasında hızla yayıldı.

13. yüzyılda yaşamış, çok saygı duyulan bir mutasavvıf olan Mevlana (Rumi), bu geleneğin kaynağında yer alır. “Derviş” kelimesi en yalın haliyle bir tasavvuf yolunun mensubu anlamına gelir. Kelimenin kökeninde “yoksul” gibi bir anlam olması nedeniyle dervişler kendilerini bütünüyle Allah’a muhtaç sayar. Tekrara dayalı bir zikir uygularlar ve sema da bu zikir biçimlerinden biridir.

Semanın amacı nedir?

Böyle bir törenle karşılaşınca amacının ne olduğunu sorabilirsiniz. Bir yanıyla bu, yaklaşık 800 yıldır sürdürülen ve gerçekten yerli bir kültürel deneyim sunan bir gelenek.

Dervişlerin bunu yapmasının temel nedeni, semayı bir ibadet biçimi olarak görmeleridir. Onlar için bu dini bir ritüeldir ve inanç dünyalarının önemli bir parçasıdır. Aynı zamanda sembolik olarak evrenin ve insanın yaratılışını temsil ettiği söylenir. Dönenlerin bir tür vecd, kendinden geçme hali yaşadığı anlatılır.

Yüzyıllar içinde tören iyice incelmiş, etrafında belirli kurallar oluşmuş ve sonunda kültürel miras olarak benimsenmiştir. Bugün UNESCO, sema geleneğini Türkiye’nin somut olmayan kültürel mirası olarak kabul ediyor.

Semazenlerin başı neden dönmüyor?

Semazenler hakkında en çok sorulan sorulardan biri başlarının dönüp dönmediği. İnsanlar genelde dönmeyi amaçsız bir hareket sandığı için bunu merak ediyor. Oysa belirli kuralları ve tekniği olan bir uygulama bu. Sema yapan dervişler yıllar süren bir eğitimden geçiyor.

Bu eğitimde bedenlerini dönme hareketine adım adım alıştırırlar. İlk başta baş dönmesi hissedilebilir, ama teknik oturdukça bu his kaybolur. Önemli bir nokta da şu: dönen kişi bunu sıradan bir fiziksel hareketten çok daha fazlası olarak görür. Dönerken zihninde Allah’ı ve belirli düşünceleri tutar, dolayısıyla iş yalnızca bedenle ilgili değildir.

İstanbul’da sema gösterisi nerede izlenir?

Semazenlerle ilgili bunca şeyi konuştuktan sonra asıl sorunuz herhalde gösteriyi bizzat nerede izleyebileceğiniz. Şehirde birkaç seçenek var; bunların içinde en çok adı geçenlerden biri Hodjapasha.

Mekân Fatih’te, Sirkeci Garı’na yürüme mesafesinde, eski bir hamamdan dönüştürülmüş bir gösteri salonu. Yılın büyük bölümünde gösteriler genelde akşam saatlerinde, çoğunlukla 19:00 civarında başlıyor; yine de program mevsime göre değişebildiği için gitmeden önce güncel saatleri ve bileti teyit etmekte fayda var. Gösteri yaklaşık 60 dakika sürüyor. Salon küçük ve sahneye yakın oturulan bir yer olduğundan, dönüşü ve müziği yakından görmek isteyenler için iyi bir tercih.