İstanbul neden Konstantinopolis değil? Basit Cevap

“İstanbul neden Konstantinopolis değil?” sorusunun cevabını hiç merak ettiniz mi? Bu yazıda konuyu adım adım ele alıyoruz.

İstanbul tarihte pek çok ad taşımış, bunlardan biri de Konstantinopolis. Bugün şehrin adı artık Konstantinopolis değil ve bu değişikliğin nedeni, şehrin geçmişini biraz bilen herkesin kafasına takılabilir. Aslında cevabı oldukça basit: şehrin adı tarihin belli bir döneminde resmen İstanbul olarak değiştirildi.

İstanbul’un bulunduğu bölge tarih boyunca hep önemli olmuştur. Konstantinopolis; Doğu Roma İmparatorluğu’nun, Latin İmparatorluğu’nun ve Osmanlı İmparatorluğu’nun başkentliğini yapmış. Osmanlı döneminde bile Avrupalılar şehre Konstantinopolis derken Osmanlılar Kostantiniyye adını kullanıyordu; bu da aslında Konstantinopolis’in farklı bir söyleniş biçimi.

Doğu Roma’ya başkent olmadan önce şehir, bütün Roma İmparatorluğu’nun bir parçasıydı. Konstantinopolis, I. Konstantin tarafından kuruldu ve imparatorluğun ikiye bölünmesinin ardından doğu kısmının başkenti oldu.

Şehrin adı kurucusundan geliyordu ve uzun süre değişmeden kaldı. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasının ardından ise resmen İstanbul oldu. Peki bu nasıl ve neden gerçekleşti? Konuya girmeye hazırsanız başlayalım.

• İstanbul neden Konstantinopolis değil? Tarihsel arka plan
• İstanbul neden hâlâ bazıları tarafından Konstantinopolis olarak biliniyor?
• Osmanlı döneminde şehir Konstantinopolis olarak mı anılıyordu?
• İstanbul neden Konstantinopolis değil? İşte temel neden
• Son söz

İstanbul neden Konstantinopolis değil? Tarihsel arka plan

İstanbul‘un neden Konstantinopolis olmadığını anlamak için önce kısa bir tarihsel arka plana bakmak iyi olur. Girişte adın tarihine değindik; şimdi biraz daha ayrıntıya girelim.

Şehrin tarihte taşıdığı isimlerden biri Konstantinopolis’ti ve İstanbul dışında en çok bilinen adı budur. Bunun yanında Lygos, Byzantion gibi başka adlar da var.

I. Konstantin şehri kurmadan önce de bu bölge önemliydi. Şehri Roma İmparatorluğu’nun doğu başkenti olarak yeniden kuran Konstantin döneminde, şehir için Alma Roma ve Roma Constantinopolitana gibi adlar da kullanıldı.

Konstantin’in döneminin ardından halk şehri giderek Konstantinopolis diye anmaya başladı. Doğu Roma döneminde şehir zenginleşti, önem kazandı ve adı yalnızca bölgesel değil, çok geniş bir coğrafyada tanınır hale geldi.

Bizans’ın gücü ve zenginliği sayesinde Konstantinopolis dünyanın dört bir yanında bilinen bir isim oldu. Bu ada ek olarak, “Şehirlerin Kraliçesi” gibi sıfatlarla da anıldığı olmuştur.

Konstantinopolis bunca bilinen bir ad olduğundan, şehrin bugün neden böyle anılmadığını merak etmeniz doğal. Cevabı birazdan açıklayacağız; ama önce, bazı kişilerin İstanbul’u neden hâlâ Konstantinopolis diye andığına değinelim.

İstanbul neden hâlâ bazıları tarafından Konstantinopolis olarak biliniyor?

İstanbul’la ilgili sık sorulan sorulardan biri “İstanbul neden Konstantinopolis değil?” Ama sadece şehrin bugünkü adını biliyorsanız ve bazılarının hâlâ ona Konstantinopolis dediğinden haberiniz yoksa, böyle bir sorunun neden sorulduğunu anlamayabilirsiniz.

İstanbul adı bugün çok yaygın olsa da kimi insanlar şehre hâlâ Konstantinopolis diyor. Tarihte geriye gittikçe bu kullanımın bugünkünden çok daha yaygın olduğunu görüyoruz. Peki neden bazıları şehrin adını hâlâ Konstantinopolis sanıyor?

Bunun kökeninde adın kurucusundan gelmesi var. Doğu Roma’nın önemli imparatorlarından Büyük Konstantin saygı duyulan bir figürdü. İmparatorluğun gücü sayesinde Konstantinopolis adı geniş kitlelerce tanındı ve şehir yüzyıllarca bu adla anıldığı için isim hafızalara kazındı.

Şehir çok uzun süre Bizans’ın elinde kaldı; Doğu Roma dönemi, şehrin tarihinde büyük bir yer tutuyor. Konstantinopolis en bilinen tarihsel adlardan biri olduğu için, bugün hâlâ İstanbul’a böyle diyenler çıkabiliyor.

Osmanlı döneminde şehir Konstantinopolis olarak mı anılıyordu?

Asıl cevabı bir sonraki bölümde vereceğiz; ama önce İstanbul tarihinin bir diğer önemli dönemine, Osmanlı dönemine bakalım.

Bu dönemde Osmanlıların da Avrupalılar gibi şehre Konstantinopolis deyip demediğini merak ediyor olabilirsiniz. Avrupalılar Konstantinopolis ya da bu adın bir varyantını kullanırken, İslam dünyasında şehir Kostantiniyye olarak biliniyordu. İsimdeki benzerlikten anlaşılacağı gibi Kostantiniyye, Konstantinopolis’in farklı bir söyleniş biçimidir.

İslam dünyasının bir parçası olan Osmanlılar da şehre Kostantiniyye diyordu. 1453’teki fetihten sonra bile bu kullanım sürdü.

Roma İmparatorluğu çok güçlü bir medeniyetti ve pek çok devlet kendini onun varisi sayıyordu. İlginç biçimde bazı Osmanlı sultanları, fethin ardından kendilerini Roma’nın mirasçısı ilan edip Kayser-i Rum unvanını kullandı.

Bu açıdan bakınca, Osmanlıların Kostantiniyye adını sürdürmesinin bir nedeninin kendilerini bir ölçüde Roma’nın devamı görmeleri olduğu söylenebilir (en azından bazı sultanlar için).

Konstantinopolis ve Kostantiniyye’nin yanı sıra Osmanlı döneminde şehir için Payitaht, Dersaadet, Asitane ve Deraliye gibi adlar da kullanıldı.

Peki Osmanlı döneminde Konstantinopolis adı hâlâ kullanılıyorken, İstanbul bugün neden Konstantinopolis değil? Cevabı bir sonraki bölümde.

İstanbul neden Konstantinopolis değil? İşte temel neden

Hâlâ bilinen ve bazılarınca kullanılan bir ad olmasına rağmen İstanbul bugün neden Konstantinopolis değil? Cevap aslında basit: şehrin adı tarihin belirli bir döneminde resmen İstanbul olarak değiştirildi.

Osmanlı döneminden önce şehrin adı Konstantinopolis’ti; Osmanlılar ise Kostantiniyye adını kullanıyordu. O dönemde şehir Avrupalılar arasında çoğunlukla hâlâ Konstantinopolis olarak biliniyordu.

Kendilerini bir ölçüde Roma’nın devamı gören ve şehri ellerinde tutmaktan gurur duyan Osmanlı sultanları, ona yepyeni bir ad bulmak için pek uğraşmadı; yine de dönem içinde başka adlar kullanıldı.

Şehrin adının resmen İstanbul olması ise Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonraya denk gelir. I. Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı İmparatorluğu dağıldı ve 1923’te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. 1930’da şehrin resmi adı, kökeni Yunancaya dayanan İstanbul oldu. Yeni adın yerleşmesi için dönemin yönetimi, üzerinde “Konstantinopolis” yazan mektupların teslim edilmemesi gibi adımlar attı.

Bu değişikliğin nedenlerinden biri, yeni cumhuriyeti Osmanlı geçmişinden ayırma isteği olarak okunabilir. Sonuçta bugün şehrin adı İstanbul ve Konstantinopolis artık resmi ad değil. Yani “İstanbul neden Konstantinopolis değil?” sorusunun en yalın cevabı, cumhuriyetin ilk yıllarında yapılan bu resmi ad değişikliğidir.

Son söz

İstanbul ilgi çekici bir şehir ve hakkında merak edebileceğiniz pek çok soru var. Örneğin daha önce yanıtladığımız “İstanbul neden Türkiye’nin başkenti değil?” sorusu da bunlardan biri.

Şehrin adına gelince: tarihin belirli bir döneminde buraya Konstantinopolis deniyordu. Yazıda ele aldığımız gibi bugün öyle anılmamasının nedeni, 1930’da yapılan resmi ad değişikliği. Adı ne olursa olsun, İstanbul görmeye değer bir şehir olmaya devam ediyor.