İstanbul'un Türkiye'nin Başkenti Olmamasının 3 Nedeni

Türkiye’ye gelmeyi planlıyorsanız İstanbul büyük ihtimalle listenizin başında. Ve şehri araştırırken çok geçmeden bir soruyla karşılaşıyorsunuz: Türkiye’nin başkenti Ankara olduğuna göre, İstanbul neden başkent değil?

Çoğu ülkede başkent aynı zamanda en kalabalık şehirdir. Japonya, Fransa, Almanya, Mısır akla ilk gelenler. Ama her zaman böyle olmuyor. Türkiye nüfus olarak en büyük şehri İstanbul’a sahip; buna rağmen başkenti İstanbul değil. Peki bunun nedeni ne?

İstanbul’un bulunduğu bölge tarih boyunca güçlü bir konuma sahip oldu. Bizanslılar ve Osmanlılar için burası yönetimin kalbiydi. Yine de bugün şehir Türkiye sınırları içinde olsa da başkent değil. Aşağıda bunun arkasındaki nedenleri sırayla ele alıyoruz.

• İstanbul Neden Türkiye’nin Başkenti Değil - Arka Plan
• İstanbul Neden Pek Çok Medeniyet İçin Başkent Oldu?
• İstanbul Osmanlı İmparatorluğu’nun Başkenti Miydi?
• İstanbul’un Türkiye’nin Başkenti Olmamasının Açıklaması
• İstanbul Neden Türkiye’nin Başkenti Değil - Son Söz

İstanbul Neden Türkiye’nin Başkenti Değil - Arka Plan

İstanbul Türkiye’nin başkenti değil. Yine de bunu sanan epeyce insan var. Bu karışıklığın nereden geldiğini anlamak için biraz arka plana bakmakta fayda var.

İstanbul köklü bir geçmişe sahip. Doğu Roma İmparatorluğu’ndan Osmanlı İmparatorluğu’na kadar pek çok devlet için önemli bir merkez oldu. İnsanların şehri başkent sanmasının bir nedeni muhtemelen bu tarihsel ağırlık.

Üstelik İstanbul bugün de önemini koruyor. Nüfus olarak Türkiye’nin en büyük şehri ve ülkenin ekonomik merkezi. En çok ziyaret edilen şehirlerin de başında geliyor. Bütün bunlar bir araya gelince başkent sanılması şaşırtıcı değil. Ama gerçek başka. O zaman İstanbul neden başkent değil?

İstanbul Neden Pek Çok Medeniyet İçin Başkent Oldu?

Şehir tarih boyunca art arda farklı devletlere başkentlik yaptı. Konumu sayesinde Yunanlılar ve Romalılar için de önemliydi. Doğu Roma İmparatorluğu’na, Osmanlılara ve kısa bir dönem Latin İmparatorluğu’na başkentlik etmiş bir yer. Bu kadar çok medeniyetin neden tam burayı seçtiği iyi bir soru.

Avrupa ile Asya’yı birbirine bağlayan Konstantinopolis, ticaret için çok elverişli bir noktada duruyordu. Ekonomi, şehrin öneminin en büyük nedenlerinden biriydi. Bunun yanında konumu savunma açısından da avantaj sağlıyordu; üç tarafı suyla çevriliydi. Tarihin büyük bölümünde de kalabalık bir nüfusa sahipti.

Bunlar şehrin önemini açıklayan etkenlerden yalnızca birkaçı, başkaları da var. İstanbul’un neden başkent olmadığına geçmeden önce, kısaca Osmanlı dönemine bakalım.

Ayrıca Okuyun: İstanbul Neden Konstantinopolis Değil?

İstanbul Osmanlı İmparatorluğu’nun Başkenti Miydi?

Türkiye Cumhuriyeti’nden önce bu şehir Osmanlı İmparatorluğu’nun toprağıydı. Tıpkı kendisinden önceki Doğu Roma gibi, Osmanlılar için de büyük değer taşıyordu. 1453’te Konstantinopolis’in fethinden sonra şehir Osmanlı’nın başkenti yapıldı.

1453’ten 1922’ye kadar İstanbul Osmanlı İmparatorluğu’nun başkentiydi. Fetihten önce Osmanlılar başkent olarak Bursa’yı, sonra Edirne’yi kullanmıştı. Konumunun gücü sayesinde İstanbul yönetim merkezi haline geldi ve imparatorluğun çöküşüne kadar bu rolü sürdürdü. Şimdi asıl soruya, İstanbul’un neden Cumhuriyet’in başkenti olmadığına geçebiliriz.

Ayrıca Okuyun: Türkiye Tarihi: Türkiye’nin Tarihini Öğrenin ve 4 Önemli Soruya Cevap Bulun

İstanbul’un Türkiye’nin Başkenti Olmamasının Açıklaması

Gördüğümüz gibi İstanbul pek çok devlet için önemliydi ve bugün de öyle. Ama Doğu Roma ve Osmanlı’nın aksine, Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti değil. Hâlâ bu kadar önemli bir şehir olduğu halde neden başkent seçilmedi?

Kısa cevap şu: Cumhuriyet kurulurken başkent olarak Ankara seçildi. O dönemde Ankara, İstanbul’a göre daha mantıklı bir tercihti. Sonradan da başkent değiştirilmedi, çünkü buna güçlü bir gerekçe yoktu; ayrıca yeni başkent, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişi sembolik olarak da temsil ediyordu. Özetle neden, bir noktada Ankara’nın seçilmiş ve bu kararın korunmuş olmasıdır. Şimdi bunu üç başlıkta açalım.

1. Ankara, Türk Kuvvetlerinin Merkezi Olarak Türk Kurtuluş Savaşı Döneminde Daha Uygun Bir Konuma Sahipti

I. Dünya Savaşı pek çok ülkenin kaderini değiştirdi. Bunlardan biri de savaştan yenik çıkıp parçalanan Osmanlı İmparatorluğu’ydu. İstanbul tarih boyunca savunma açısından güçlü bir konumdaydı, ama savaşın koşulları değişmişti: şehir işgalci güçlerin eline geçerken iç Anadolu’nun bir kısmı işgal dışında kaldı.

İşgale karşı direnişi örgütlemek için Atatürk, yanındakilerle birlikte Türk Kurtuluş Savaşı’nı Karadeniz kıyısındaki Samsun’da başlattı. Anadolu’nun ortasındaki Ankara ise bu mücadelede hareketin merkezi oldu. Savaşın kazanılmasının ardından Türkiye Cumhuriyeti kuruldu ve başkent Ankara olarak ilan edildi. İlk neden işte bu: başkent, savaş döneminin merkezi olan Ankara’da kaldı.

2. Savaşın Ardından Türkiye’nin Başkenti Değiştirilmedi

Savaş bittikten sonra başkent İstanbul’a geri taşınmadı, çünkü bunu gerektiren güçlü bir sebep yoktu. I. Dünya Savaşı’nın ardından açıkça görülmüştü ki İstanbul bir işgalde düşman eline kolayca geçebilir; Ankara ise savunma açısından çok daha güvenli bir noktadaydı.

Bir de coğrafya var. Ankara ülkenin tam ortasında yer alır ve pek çok bölgeye İstanbul’dan daha yakındır. İstanbul ise Marmara’nın bir köşesinde, ülkenin büyük bölümüne uzak kalır. Osmanlılar için İstanbul’un cazibesinin bir nedeni Balkanlara yakınlığıydı; ama Cumhuriyet o yöne genişlemeyi hedeflemediği için bu avantaj artık anlamını yitirmişti.

3. Türkiye Cumhuriyeti’ni Osmanlı İmparatorluğu’ndan Ayırt Etme

Osmanlı İmparatorluğu için İstanbul’un değeri birçok nedene dayanıyordu. Bunlardan biri şehrin Doğu Roma’nın başkenti olmuş olmasıydı; şehri fethedip kendi başkenti yapan Fatih Sultan Mehmed dahil bazı sultanlar, kendilerini Roma mirasının devamı olarak görüyordu.

Yani İstanbul’un pratik üstünlüklerinin ötesinde güçlü bir sembolik anlamı da vardı. Ama Cumhuriyet için bu sembolizm artık geçerli değildi. Aksine, başkenti İstanbul yerine Ankara’ya taşımak, yeni devleti Osmanlı geçmişinden ayırmanın bir yoluydu. Üçüncü neden de bu.

İstanbul Neden Türkiye’nin Başkenti Değil - Son Söz

İstanbul’u araştırırken aklınıza “İstanbul neyle ünlüdür?” ve “İstanbul neden başkent değil?” gibi sorular takılması çok doğal.

Bu yazıda ikinci sorunun yanıtını üç başlıkta ele aldık. Özetle: Cumhuriyet kurulurken başkent İstanbul yerine Ankara seçildi, ve sonradan da bunu değiştirmeye yetecek güçlü bir neden çıkmadığı için karar olduğu gibi kaldı.

İstanbul başkent olmasa da pek çok açıdan ülkenin en önemli şehri olmayı sürdürüyor. Ve görmeye değer bir yer olduğu tartışmasız.